جهت عدم ، مستلزم عدم حكم است . تفاوت ديگر سبب و شرط اين است كه مسبب در حدوث محتاج سبب است ، ولى در بقا محتاج سبب نيست . مانند تيراندازى كه سبب رفتن تير مىشود ولى رفتن تير بعد از رها شدن ، محتاج سبب نيست . ولى مشروط هم در حدوث محتاج شرط است و هم در بقا . مانند زنده بودن كه شرط قدرت است ، هم در حدوث و هم در بقا . « 1 » و اما تفاوت سبب و علّت اين است كه در اصطلاح متكلمين ، سبب ، چيزى است كه موجب تحقق ذات مىشود و علّت موجب تحقق صفت مىشود . « 2 » مانع : مانع عبارت است از وصف ظاهر منضبطى كه وجود آن مستلزم حكمتى است كه آن حكمت ، موجب عدم حكم يا عدم سبب مىشود . مانند پدر بودن كه مانع ثبوت قصاص براى فرزند مىشود . « 3 » حكمت حكمت عبارت از آن مصلحتى است كه مقصود شارع از تشريع حكم

--> ( 1 ) معجم الفروق اللّغويّة ، ص 271 . ( 2 ) همان مدرك ، ص 370 ؛ نقل از مجمع البيان ، ج 4 ، ذيل آيه 10 سورهء ص . ( 3 ) با استفاده از منابع ذيل : تمهيد القواعد ، ص 29 ؛ الاصول العامه ، ص 55 ؛ علم اصول الفقه ، ص 363 ؛ مبادى اصول الفقه ، ص 9 ؛ المعالم الجديدة ، ص 99 ؛ اصطلاحات الاصول ، ص 120 ؛ المستصفى ، ج 1 ، ص 69 ؛ ارشاد الفحول ، ص 6 ؛ الاحكام آمدى ، مجلد 1 ، ص 84 به بعد .